Ważnym elementem instalacji wentylacyjnych są przepustnice powietrza. W zależności od pełnionych funkcji przepustnice dzielą się na: regulujące, zamykające i odcinające – przełączające źródło powietrza w instalacji wentylacyjnej. Sposób wykonania decyduje o klasie szczelności przepustnicy. Szczegółowe informacje o wymaganiach odnośnie szczelności przepustnic zawiera norma PN-EN 1751:2002 Wentylacja budynków – Urządzenia wentylacyjne końcowe – Badania aerodynamiczne przepustnic regulacyjnych i zamykających.
Klasy szczelności przepustnic wentylacyjnych
Szczelność przepustnic odnosi się zarówno do zatrzymywania przepływu powietrza względem otoczenia, jak i wewnątrz instalacji.
1. Szczelność w odniesieniu do środowiska zewnętrznego instalacji wentylacyjnej
Charakteryzuje poziom przecieku powietrza z kanału do otoczenia przez łączenia instalacji oraz stopień zaciągania powietrza z otoczenia do wnętrza kanału. Wielkość tę opisują klasy szczelności A, B, C i D.
2. Szczelność zamkniętej przepustnicy
Określa ilość powietrza przepływającego przez zamkniętą przepustnicę w odniesieniu do powierzchni zamkniętego kanału. Nieszczelność ta jest opisywana poprzez klasy 0–4. W wypadku klasy 0 szczelność nie jest wymagana. Klasy 0 i 1 przewidziane są dla przepustnic regulacyjnych. Najwyższa, 4 klasa dotyczy bardzo szczelnych przepustnic odcinających.
Typy przepustnic – zależnie od rodzaju płaszczyzny
Przepustnice zamykające – DAS, DASL, DAS-PVC i DAS-CV
W przepustnicach zamykających montowana jest pełna płaszczyzna zamykająca, która od krawędzi rurociągu ma 2 mm szczelinę. Dodatkowym atutem w przepustnicach DAS / DASL jest idealna krawędź płaszczyzny oraz przetłoczone miejsce na trzpień, poprawiające wygląd i właściwości użytkowe przepustnicy. Dużym plusem jest wzmacnianie płaszczyzny przepustnic przetłoczonym deklem. Od średnicy d-355 w górę wykorzystywany jest trzpień 8 × 8 biegnący przez całość przepustnicy.
Przepustnice zamykające szczelne – DAT i DATL
Przepustnice szczelne DATL zapewniają klasę szczelności 4. Najwyższą klasę szczelności potwierdza raport z badania wykonanego przez Instytut Inżynierii Cieplnej i Ochrony Powietrza Politechniki Krakowskiej. Przedmiotem badań było wykonanie badania szczelności wewnętrznej przepustnicy DATL-315 wg PN-EN 1751. Raport dostępny jest na stronie internetowej www.alnor.com.pl.
Przepustnice z mechanizmem zastawkowym – DAOS, DAOSL i DSOQW-A
Płaszczyzna motylkowa / zastawkowa powoduje przepuszczanie powietrza tylko w jedną stronę. Testowanie DAOS i DAOSL na klasę szczelności wykazało, że są one bliskie klasy 2 – jak na przepustnice bez dodatkowych uszczelnień i prześwitami w miejscach łączenia lamelek – bardzo dobrze.
Wykresy szczelności przepustnic DATL i DAOSL przedstawione zostały poniżej:
Przepustnice regulacyjne – DAR i DARL
Przepustnice regulacyjne służą do regulowania instalacji wentylacyjnej, tak by uzyskać wymagane przepływy. Płaszczyzny przepustnic są zaprojektowane w taki sposób, by umożliwić określony przepływ powietrza nawet przy zamkniętej przepustnicy – płaszczyzna regulacyjna przepuszcza około 30% powietrza w rurociągu.
Przepustnice DAP i DAPL wyposażone są w płaszczyznę regulacyjną z płaszczyzną perforowaną. Największymi atutami są 30% przepływ powietrza, który jest idealnie rozproszony w płaszczyźnie kanału, brak zawirowan powietrza i wyrównane ciśnienie.
Przepustnice soczewkowe (potocznie „Irys") – GBL
Płaszczyzna soczewkowa umożliwia doskonałą płynną regulację i przepływ od 30 do 100% powierzchni otwarcia. Dodatkowe króćce umożliwiają podłączenie miernika przepływu. Zaletą przepustnic tego typu jest mniejszy hałas przy przepływie powietrza o dużej prędkości niż w przepustnicach standardowych.
Przepustnice wielopłaszczyznowe – DSQW, DSQW-A, DASQ i DASQL
W przepustnicach wielopłaszczyznowych elementem zamykającym jest profil o wysokości 100 mm poruszany za pomocą kół zębatych. Stosowany jest w większych przekrojach i średnicach kanałów, w których duże ciśnienie i przepływ powietrza uniemożliwiałyby otwieranie i zamykanie płaszczyzny. Przepustnica DSQW-A możliwa jest do wykonania w klasie szczelności 2 i 4 – jednak wyłącznie na zamówienie, ze specjalnych prefabrykatów innych niż umieszczone w Katalogu Technicznym Alnor.
Przepustnice trójnikowe – DATVL i DVTML
Trójnikowa przepustnica umożliwia płynne i łatwe przełączanie źródeł, skąd ma być czerpane powietrze. Bardzo często stosowana jest w instalacjach wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła, w których – w zależności od potrzeb – powietrze czerpane jest z czerpni ściennej lub gruntowego wymiennika ciepła. Oszczędza czas i ułatwia podłączenie sterowania elektrycznego.
Przepustnice gilotynowe – GK i GKL
Przepustnica gilotynowa umożliwia czyszczenie instalacji kanałowej wentylacyjnej zarówno przez szczotki, jak i roboty. Działa poprzez przesuwanie się w górę i w dół płaszczyzny, która otwiera bądź zamyka rurociąg. Z uwagi na konstrukcję zajmuje znacznie więcej miejsca wokół rurociągu, gdyż płaszczyzna wychodzi znacznie poza jego obrys.
Mechanizmy do regulacji przepustnic
W zależności od potrzeb, zasobności portfela oraz dysponowania narzędziami dostępnych jest wiele możliwości zakupu i budowy przepustnic.
KIT-DS-100-630 – stosowany w DAS, DASL, DAT, DARL
Umożliwia izolację do 50 mm przy zachowaniu możliwości płynnej regulacji. Średnice od 400 mm wyposażone są w rączkę KIT-DS-H ułatwiającą zamykanie i otwieranie mechanizmu. Z wykorzystaniem tego mechanizmu wykonywany jest DASM, gdzie możliwy jest montaż siłownika elektrycznego sterującego przepustnicą.
KIT-DSKS – stosowany w przepustnicach DASH i DARH
Jest to mechanizm o najprostszej konstrukcji, przykręcany bezpośrednio do obudowy – stosowany w instalacjach, gdzie najważniejsza jest cena przepustnicy. W zależności od rozmiaru przepustnicy stosujemy KIT-DSKS-145 dla średnic od 80 do 160 mm oraz KIT-DSKS-195 dla średnic od 150 do 315 mm.
KIT-DSKKS
Alnor nie wykorzystuje go w swoich przepustnicach. Jest często stosowany przez innych producentów przepustnic jako kompromis pomiędzy mechanizmem KIT-DS-100-630 a KIT-DSKS. Występuje też w wersji kwasoodpornej do systemów wentylacyjnych wykonywanych w tym materiale.
KIT-DS-PVC – stosowany do przepustnic DAS-PVC i DAR-PVC
Mechanizm stosowany do średnic od 80 do 315 mm – trzpienie wykonane z plastiku wytrzymują małe obciążenia mechaniczne. Wykorzystywany jest też do małych przepustnic prostokątnych o wymiarach do 300 × 300 mm. Największymi zaletami są: możliwość zastosowania w elementach kwasoodpornych lub aluminiowych oraz najłatwiejszy montaż – wystarczy wykonanie 2 otworów w obrysie przepustnicy i wkręcenie wkrętów samowiercących WGO. Doskonały produkt do mniejszych średnic – nawet od 50 mm – stosowany w przepustnicach FLX-DAS i FLX-DAT w systemie FLX-REKU do rozprowadzenia powietrza w podłogach i stropach.
KIT-DS-CV – stosowany przy przepustnicach DAS-CV, DAR-CV, DAP-CV
Posiada 55-milimetrową wypustkę umożliwiającą stosowanie izolacji, w której należy dodatkowo uszczelnić przestrzeń pod mechanizmem. Plastikowe trzpienie umożliwiają produkcję przepustnic do średnicy 315 mm. Największą zaletą mechanizmu jest szybki demontaż pokrętła – w 3 sekundy stwarza możliwość montażu siłownika. Najczęściej stosowany gdy ze względu na koszty najpierw instalowane są przepustnice ręczne, a dopiero w czasie użytkowania podłączane są siłowniki i sterowanie.
KKS-2 – stosowany do stalowo-aluminiowych przepustnic wielopłaszczyznowych DSQW, DASQ i DASQL
Montowany jest poprzez wsunięcie „łapek" w profil PQ stanowiący obramowanie przepustnicy. Do pełnego wykorzystania konieczne jest dołożenie pręta 10 × 10 mm wsuwaneg do koła QKZ i tulei oraz środka rączki mechanizmu. Przepustnice mogą być sterowane ręcznie bądź przy użyciu siłowników.
O wyborze stosowanych przepustnic decyduje wiele czynników – szczelność instalacji, to czy pewne pomieszczenia mają mieć odcinaną wentylację w przypadku gdy nie są użytkowane, czy tylko mają regulować przepływ powietrza. Użyte mechanizmy decydują o szerszym lub mniejszym zastosowaniu i łatwości dalszych prac instalacyjnych oraz o kosztach samej instalacji.