Właściwości stali nierdzewnych i kwasoodpornych
Stal nierdzewna to taka stal, która w swoim składzie zawiera głównie żelazo oraz minimum 10,5% chromu (wg EN 10020). Przyjęło się, że stale o zawartości chromu minimum 18% nazywamy stalami kwasoodpornymi. Dodatkowo w stalach austenitycznych mamy dodatek niklu od 6–12,5%. Nikiel jest pierwiastkiem austenitotwórczym, ułatwia obróbkę plastyczną, spawanie oraz w przypadku bardzo silnych środowisk kwasowych spowalnia proces korozji. Odporność na korozję wzrasta po dodaniu molibdenu – jego dodatek zalecany jest w silnych środowiskach kwasowych.
Naturalna ochrona stali nierdzewnej polega na samoistnym tworzeniu się cienkiej warstwy tlenku chromu, który zabezpiecza przed czynnikami korozji. Warstwa taka po każdym uszkodzeniu mechanicznym odbudowuje się (chrom łączy się z tlenem) – proces ten następuje w powietrzu, ale i nawet w zwykłej wodzie.
W produkcji kanałów wentylacyjnych używamy standardowo blachy kwasoodpornej wg AISI 304, PN-EN-1.4301 o zawartości chromu 18% i niklu 9%. Firma Alnor wykonuje też na zamówienie produkty z blachy wg AISI 316L, PN-EN-1.4404, mającej w odróżnieniu od poprzedniej dodatek molibdenu 2–2,5%, który poprawia właściwości antykorozyjne w silnych środowiskach o wysokiej zawartości chlorków i środowiskach kwasowych – bardzo często stosowany na basenach, w środowiskach nadmorskich i w centrach miast.
Projektowanie instalacji ze stali kwasoodpornej
Bardzo ważne jest, aby już na etapie projektowania elementów ze stali nierdzewnej uwzględnić okresowe czyszczenie takich elementów. Częstym błędem i bardzo dużym utrudnieniem dla dalszej poprawnej eksploatacji jest projektowanie instalacji np. bezpośrednio nad lustrem basenu.
Czyszczenie powinno odbywać się regularnie, a w przytoczonym przykładzie będzie to bardzo utrudnione i kosztowne. Bardzo ważny jest też sam design i sposób łączenia stali – unikający ryzyka przenikania oraz zatrzymywania agresywnego płynu i osadów, które nigdy nie zostaną spłukane i usunięte.
Pod uwagę należy też brać długość oraz środowisko eksploatacji – jeśli jest to w bardzo silnych, niedostępnych do czyszczenia środowiskach, należy uwzględnić ubytek masy i dobrać grubsze elementy (rury, w których przepływają płyny o dużym stężeniu kwasów lub zasad). Każda stal kwasoodporna w bardzo trudnych warunkach z czasem będzie miała ubytek masy, ponieważ nie ma możliwości czyszczenia i odbudowywania się warstwy ochronnej.
Główne przyczyny korozji wykluczające gwarancję producenta
- brak bieżącej konserwacji, która powoduje powstawanie na ściankach stali silnych roztworów kwasowych (woda odparowuje i pozostaje tylko roztwór kwasu);
- środowisko bardziej agresywne niż to, do którego przeznaczony jest dany gatunek stali;
- projekt nieuwzględniający łatwo dostępnej konserwacji;
- zanieczyszczenie podczas montażu i produkcji (wapno, cement, obce wtrącenia metaliczne powstałe wskutek używania w pobliżu szlifierek kątowych lub nieodpowiednich narzędzi montażowych);
- kontakt ze zwykłą stalą węglową (porysowania stalą czarną w trakcie transportu lub składowania);
- zbyt mało wydajna wentylacja pomieszczeń lub nawet jej brak w środowiskach agresywnych – w kanałach wentylacyjnych musi być zawsze przepływ powietrza.
Konserwacja stali nierdzewnej
Aby cieszyć się długą eksploatacją oraz ładnym wyglądem stali nierdzewnej, należy zadbać o jej prawidłowe użytkowanie oraz konserwację. Ma to szczególne znaczenie w miejscach, gdzie nie ma stałego oczyszczania neutralnymi płynami. W normalnych warunkach klimatycznych wystarczy, że na element spadnie zwykły deszcz i spłucze silne związki chemiczne odkładające się na powierzchni. Dachy i ściany obmywane wodą deszczową pozostają niezmienne przez dziesiątki lat. Mycie powoduje usunięcie osadów i brudów, które pozostawione mogą powodować atak korozji i odbarwianie.
Kształtki, kanały wentylacyjne i akcesoria produkowane przez firmę Alnor Systemy Wentylacji, z materiałów wskazanych w dokumentacji projektowej, dostarczane są zawsze czyste i zakonserwowane. Elementy montowane na zewnątrz w niezbyt zanieczyszczonym powietrzu i cyklicznie spłukiwane wodą w zasadzie nie wymagają konserwacji. Jednak większość ciągów wentylacyjnych montowana jest pod zadaszeniem i wymagane jest regularne mycie i czyszczenie. Aby gwarancja producenta na wyroby z blachy nierdzewnej była uznana, muszą być zachowane poniższe zalecenia co do czyszczenia i konserwacji.
Częstotliwość czyszczenia
Czyszczenie dla gatunku 316L zaleca się wykonywać:
- w przypadku czystego środowiska – przynajmniej raz na 12 miesięcy;
- w przypadku silnie zanieczyszczonych środowisk (centra miast, ośrodki przemysłowe, baseny) – raz na 6 miesięcy.
Dla stali 304 czyszczenie należy wykonywać:
- w czystych środowiskach – co około 6 miesięcy;
- w zanieczyszczonych środowiskach – co 3 miesiące.
Gatunek 304 jest nieodpowiedni do silnie zanieczyszczonych środowisk przemysłowych oraz basenów.
Czym czyścić i konserwować stal nierdzewną
Do czyszczenia najlepiej używać zwykłej ciepłej wody z mydłem. Można też używać łagodnych detergentów, ale wcześniej ich działanie należy dokładnie przetestować na małej powierzchni. Dla poprawienia wyglądu stal nierdzewną można konserwować dostępnymi na rynku środkami na bazie oleju.
W przypadku gdy doszło już do odbarwienia i zwykłe mycie nie daje dobrych efektów, należy użyć specjalnych środków na bazie słabego roztworu kwasu szczawiowego lub ortofosforowego. Zawsze po zakończeniu czyszczenia preparatami chemicznymi należy czyszczone powierzchnie przemyć dużą ilością czystej wody – dzięki temu zabezpieczająca warstwa tlenku chromu samoczynnie się odbuduje.
Na rynku dostępne są też gotowe żele na bazie wody, które w łatwy sposób usuwają mineralne osady wapnia, zabrudzenia tłuszczem i naloty obcej rdzy z różnego rodzaju powierzchni stali nierdzewnych. Preparaty te mają właściwości antystatyczne i są wolne od związków silikonów – co jest bardzo ważne w przypadku wentylacji.
Zasady BHP
Przed przystąpieniem do czyszczenia należy bezwzględnie zapoznać się z kartami charakterystyk używanych produktów czyszczących i stosować się do zaleceń producentów. Należy stosować środki ochrony osobistej, zapewnić dobre wietrzenie oraz zwrócić uwagę na zagrożenia pożarowe.