Wentylacja w laboratorium – wymagania
Wentylacja w laboratorium jest niezbędna dla zapewnienia bezpieczeństwa i komfortu pracy pracowników oraz dobrej jakości powietrza podczas przeprowadzanych badań produktowych. W zależności od sposobu wykorzystania pomieszczenia laboratoryjne dzielimy na kilka grup:
- chemiczne,
- biologiczne,
- medyczne,
- przemysłowe,
- mikrobiologiczne itp.
Zależnie od wykorzystanej technologii badawczej i procesów realizowanych w laboratoriach wymagane jest utrzymywanie ścisłych parametrów środowiskowych w pomieszczeniach. Do parametrów tych należą: temperatura, ciśnienie oraz wilgotność. Szczegółowa analiza takich pomieszczeń oraz badania przeprowadzone przez ekspertów pozwalają na określenie innych ważnych kwestii, które mają wpływ na komfort i bezpieczeństwo pracy użytkownika.
Do najważniejszych kwestii należą w szczególności: wzrost liczby wymian powietrza w stosunku do np. pomieszczenia biurowego, które zwykle przyjmuje się jako 4 wymiany powietrza na godzinę. W przypadku pomieszczeń laboratoryjnych parametr ten zmienia się na ogół do 10 razy na godzinę. W przypadku wentylacji awaryjnej ilość wymian powietrza może sięgać nawet 20 w/h lub więcej. W powietrzu mogą również znajdować się lotne związki szkodliwe dla zdrowia człowieka.
Trzeba mieć na uwadze, że wyżej wymienione czynniki dotyczą jedynie wentylacji bytowej, a w pomieszczeniu laboratoryjnym występują również elementy takie jak:
- dygestoria,
- dociągi miejscowe,
- odciągi ramieniowe,
- odciągi znad urządzeń technologicznych,
- komory laminarne, szafki na odczynniki,
- szafki na chemikalia itp.
Miejsca te wymagają niezależnych wyciągów, które – w zależności od specyfiki pracy stanowiska – pracują w sposób ciągły lub okresowy. Elementy te są nieodłącznym wyposażeniem każdego laboratorium – wymaga się, aby działania, w których wykorzystuje się lub otrzymuje palne, toksyczne lub żrące gazy bądź ciecze lotne, wykonywać pod wyciągiem.
Wentylacja w laboratorium zapewnia wymaganą czystość powietrza oraz wymianę dostosowaną do jego typu. Należy również przeprowadzać kontrolę mikrobiologiczną środowiska laboratoryjnego w celu zapobiegania kolonizacji drobnoustrojów i związków chemicznych na instalacjach wentylacji – wiąże się to z zapobieganiem zanieczyszczeniu badanego produktu na etapie produkcji.
Bakterie i wydzielane związki chemiczne mogą trwale bytować:
- w szczelinach i mikropęknięciach instalacji, w których gromadzi się wilgoć;
- w niedokładnie wyrównanych miejscach połączeń spawanych;
- w uszczelkach wentylacyjnych;
- we fragmentach instalacji wentylacji, gdzie często występuje kondensacja wody.
Najczęściej występujące zanieczyszczenia powietrza w laboratorium to:
-
drobnoustroje bakteryjne (bakterie, grzyby);
- endotoksyny bakteryjne;
- alergeny kurzu;
- szkodliwe związki chemiczne, tj. kwasy i zasady;
- bioaerozole przenoszone drogą powietrzno-pyłową, osiadające na powierzchniach zewnętrznych instalacji wentylacji.
Nie ma powszechnie akceptowalnych kryteriów oceny zanieczyszczenia biologicznego powietrza w pomieszczeniach innych niż specjalnego przeznaczenia – można stosować dane literaturowe.
| Grupa drobnoustrojów | Dopuszczalna liczebność jtk/m3 | |||
|---|---|---|---|---|
| W pomieszczeniach roboczych zanieczyszczonych pyłem organicznym | W pomieszczeniach mieszkalnych i użyteczności publicznej oraz powietrzu atmosferycznym | |||
| całkowita | respirabilna | całkowita | respirabilna | |
| Bakterie mezofilne | 100 000 | 50 000 | 5 000 | 2 500 |
| Bakterie Gram-ujemne | 20 000 | 10 000 | 200 | 100 |
| Promieniowce termofilne | 20 000 | 10 000 | 200 | 100 |
| Grzyby | 50 000 | 25 000 | 5 000 | 2 500 |
| Czynniki z 3. i 4. grupy zagrożenia1) | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1) Wg Rozporządzenia MZ [2005]: czynniki 3. grupy zagrożenia – drobnoustroje, które mogą wywoływać u ludzi ciężkie choroby, ale istnieją w stosunku do nich skuteczne metody profilaktyki lub leczenia; czynniki 4. grupy zagrożenia – drobnoustroje, które wywołują u ludzi ciężkie choroby i nie istnieją w stosunku do nich skuteczne metody profilaktyki lub leczenia. | ||||
System wentylacyjny a degradacja materiału
Zanieczyszczenia występujące w pomieszczeniach laboratoryjnych w sposób niekorzystny wpływają na materiał, z którego wykonana jest instalacja wentylacji pomieszczenia.
W celu wyeliminowania degradacji materiału instalacji wentylacji zaleca się montaż systemów wentylacji chemoodpornej z tworzyw sztucznych, których odporność na działanie toksycznych substancji chemicznych wydłuża żywotność instalacji oraz zapobiega korozji materiału.
Stosowanie systemu chemoodpornego łączącego całą gamę produktów, których głównym celem jest utrzymywanie właściwych warunków instalacji wentylacji w pomieszczeniach laboratoryjnych, nie tylko pozwala na zachowanie parametrów pomieszczenia, ale jednocześnie ogranicza zużycie materiału.